سؤال: در شرایط فعلی که درگیری‌ها در منطقه ادامه دارد، ترامپ تلاش می‌کند چه تصویری از قدرت خود به افکار عمومی جهان ارائه دهد؟

دکتر عارف اسماعیل زاده:

امروز جنگ فقط در میدان نظامی اتفاق نمی‌افتد؛ بخش مهمی از آن در میدان رسانه و ادراک عمومی جریان دارد. آمریکا و رییس جمهور متوهمش تلاش می‌کند با استفاده گسترده از شبکه‌های اجتماعی، پیام‌های سیاسی، تصاویر و حتی محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی، تصویری از قدرت کاذب و کنترل کامل خود بر تحولات منطقه ارائه کند.

هدف این است که مخاطب تصور کند ایالات متحده همچنان بازیگر بلامنازع خاورمیانه است و هر اتفاقی در منطقه تحت کنترل واشنگتن قرار دارد. در حالی که واقعیت میدان، پیچیده‌تر از آن است که بتوان آن را با چند توییت، ویدئو یا تصویر ساختگی توضیح داد.

سؤال: نقش مسئله انرژی و افزایش قیمت نفت در این جنگ رسانه‌ای چیست؟

اسماعیل زاده:

انرژی یکی از مهم‌ترین متغیرهای این بحران است. هرگونه ناامنی در خلیج فارس و تنگه هرمز مستقیماً بر بازار جهانی نفت اثر می‌گذارد و همین موضوع به یک ابزار مهم در جنگ روانی تبدیل شده است.

در روزهای اخیر نیز سورپرایز هایی که ایران برای شرکت های کشتی رانی و هم پیمان های آمریکایی در تنگه هرمز تدارک دیده، نگرانی درباره عرضه انرژی و قیمت نفت را در آمریکا و اروپا افزایش داده است.

بنابراین بخشی از روایت رسانه‌ای آمریکا تلاش می‌کند هزینه‌های اقتصادی بحران را متوجه ایران کند؛ اما از سوی دیگر، همین تحولات نشان می‌دهد که امنیت انرژی جهان تا چه اندازه به ثبات منطقه و به‌ویژه امنیت تنگه هرمز وابسته است و می بایست به حق و حقوق ایران احترام بگذارد.

سؤال: در مقابل این عملیات رسانه‌ای، ایران چه ظرفیتی برای ایجاد بازدارندگی دارد؟

اسماعیل زاده:

ایران طی سال‌های گذشته نشان داده که بازدارندگی را صرفاً در تعداد تجهیزات نظامی تعریف نمی‌کند؛ بلکه ترکیبی از موشک، پهپاد، توان دریایی، جنگ الکترونیک، اطلاعات، شبکه‌های عملیاتی و از همه مهمتر مردم مبعوث شده در کف خیابان را دنبال کرده است.

یکی از نکات مهم، روند مستمر ارتقای سامانه‌های موشکی و توسعه فناوری‌های بومی است. درباره موشک‌هایی مانند «رستاخیز» نیز گزارش‌ها و روایت‌های متعددی دیده و شنیده شده است که آمریکایی ها را بیش از پیش نگران کرده است.

پیام اصلی این روند آن است که ایران تلاش کرده وابستگی خود به فناوری خارجی را کاهش دهد و توان دفاعی خود را که امروزه به توان افندی تبدیل کرده است، متناسب با تهدیدهای جدید به‌روز کند.

آمریکا دیگر نمی‌تواند صرفاً با تکیه بر برتری تکنولوژیک سنتی خود، همه ظرفیت‌های طرف مقابل را نادیده بگیرد. توان شناسایی، رصد و ایجاد محدودیت برای تحرکات دریایی، بخشی از معادله جدید بازدارندگی است.

سؤال: پس می‌توان گفت بخشی از جنگ فعلی، جنگ «تصویر قدرت» است؟

اسماعیل زاده:

دقیقاً. در جنگ‌های امروز، گاهی «برداشت مخاطب از قدرت» به اندازه خود قدرت اهمیت پیدا می‌کند. اگر کشوری بتواند با تولید انبوه محتوا، افکار عمومی را متقاعد کند که شکست‌ناپذیر است، بخشی از اهداف بازدارندگی خود را محقق کرده است.

اما اینجا همان جایی است که سواد رسانه‌ای اهمیت پیدا می‌کند. مخاطب نباید هر تصویر ماهواره‌ای، ویدئوی هوش مصنوعی، توییت یک مقام یا تحلیل یک رسانه را معادل واقعیت میدانی بداند.

سؤال: مهم‌ترین خطای رسانه‌ای که در چنین شرایطی ممکن است رخ دهد چیست؟

اسماعیل زاده:

دو خطا بسیار خطرناک است؛ یکی بزرگ‌نمایی توان دشمن و دیگری بزرگ‌نمایی توان خودی.

اگر توان دشمن را بیش از واقعیت نشان دهیم، دچار خودباختگی می‌شویم و اگر توان خودمان را بدون سند و تحلیل بزرگ‌نمایی کنیم، دچار توهم قدرت خواهیم شد.

رسانه حرفه‌ای باید میان «اقتدار واقعی» و «نمایش رسانه‌ای اقتدار» تفاوت قائل شود. قدرت زمانی معنا دارد که بتوان آن را در میدان، فناوری، اقتصاد، دیپلماسی و مدیریت بحران مشاهده و ارزیابی کرد.

سؤال: در نهایت، پیام شما درباره جنگ رسانه‌ای امروز چیست؟

اسماعی زاده:

پیام من این است که امروز هر گوشی تلفن همراه می‌تواند یک میدان جنگ باشد. توییت، تصویر، کلیپ کوتاه، هوش مصنوعی و حتی یک خبر جعلی می‌تواند بر تصمیم و احساس میلیون‌ها نفر اثر بگذارد.

بنابراین جامعه‌ای موفق‌تر است که هم توان دفاعی داشته باشد و هم توان تشخیص روایت درست از روایت‌سازی را.

رئیس جمهور متوهم آمریکا تلاش می‌کند تصویر قدرت خود را حفظ کند و ایران نیز مقتدرانه با نمایش واضح و بدون روتوش توانمندی‌های بومی، پیام بازدارندگی خود را منتقل میکند. در این میان، وظیفه رسانه‌های حرفه‌ای این است که اسیر عملیات روانی دشمن نشوند؛ بلکه واقعیت‌ها را دقیق، مستند و هوشمندانه برای مردم روایت کنند.

امروز نبرد فقط بر سر موشک و ناو و زیردریایی نیست؛ نبرد بر سر «روایت قدرت» نیز هست.
انتهای خبر/ ع